ArtykułyWyłączenie biegłego - Kancelaria Adwokacka AMK

 

Rola biegłego 

Opinie biegłego w postępowaniach sądowym częstokroć odgrywają kluczową rolę dla rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. To na fachowej wiedzy biegłego w danej dziedzinie, w której sędzia nie posiada wystarczającego rozeznania, opiera się sąd przy wydawaniu orzeczenia. Dlatego tak ważna, jak bezstronność i niezawisłość sędziów, jest bezstronność wydających opinie biegłych.  

 

Czy i kiedy można wyłączyć biegłego?

W celu zapewnienia tej bezstronności, kodeks postępowania cywilnego przewiduje w art. 281 §1, że biegły podlega wyłączeniu z danego postępowania z mocy prawa, w takich samych sytuacjach, co sędzia. Artykuł ten przewiduje również możliwość zgłoszenia wniosku przez stronę o wyłączenie biegłegoStrona może jednak zgłosić wniosek o wyłączenie w przypadku, gdy biegły wszczął już swoje czynności tylko w przypadku, gdy nie wiedziała wcześniej o przesłankach do wyłączenia biegłego albo gdy takie przesłanki powstały już po rozpoczęciu czynności przez biegłego.  

Z artkułu 48 § 1 kpc wynika, że sędzia, a więc analogicznie można to odnieść do biegłego, jest wyłączony z postępowania, jeśli: 

  1. jest stroną w sprawie lub rozstrzygnięcie ma bezpośredni wpływ na jego prawa i obowiązki, 
  2. stroną w sprawie są wymienione w przepisie osoby mu najbliższe, 
  3. był lub jest pełnomocnikiem w tej sprawie, jednej ze stron,
  4. jeżeli wcześniej, w niższej instancji brał udział w orzekaniu w tej sprawie,
  5. sprawa dotyczy dokumentu, który sporządzał.

W takich przypadkach sędzia, a więc i biegły, zostają wyłączeni ze sprawy z mocy ustawy. Sędzia (i biegły) zgodnie z artykułem 49 kpc mogą zostać wyłączeni także z innych przyczyn, które powodują wątpliwości co do ich niezależności, na wniosek stron postępowania.  

 

Kiedy strona może zgłosić wniosek o wyłączenie biegłego (i czy musi)?

Na kanwie tych przepisów powstało pytanie: kiedy strona może zgłosić wniosek o wyłączenie biegłego i czy zawsze musi? Z treści przytoczonych wyżej przepisów kodeksu postępowania cywilnego wynika, że w przypadkach przewidzianych w art. 49 kpc, strona może zgłosić taki wniosek do momentu rozpoczęcia wykonywania czynności przez biegłego bez żadnych warunków, a od momentu podjęcia się przez biegłego badania danej sprawy, tylko po wykazaniu, że wcześniej nie miała wiedzy o okolicznościach uzasadniających wyłączenie biegłego albo że okoliczności te powstały później. Natomiast wydaje się, że te ograniczenia nie dotyczą sytuacji, w których biegły jest wyłączony z mocy ustawy 

Taką interpretację potwierdził niedawno Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 10 listopada 2020 roku.  W orzeczeniu tym Sąd stwierdził, że wymóg, ażeby strona złożyła wniosek o wyłączenie biegłego przed zakończeniem przez niego pracy nad opinią, nie dotyczy sytuacji, gdy biegły jest wyłączony z mocy ustawy. W rozpatrywanym stanie faktycznym Sąd odnosił się do sytuacji biegłego lekarza psychiatry, który wydał opinię w sprawie przymusowego leczenia psychiatrycznego pacjenta, na podstawie której sąd orzekł o umieszczeniu chorego w zakładzie psychiatrycznym. Problem polegał na tym, że ów biegły pozostawał również w stosunku stałego zlecenia z ośrodkiem, który wnosił o umieszczenie pacjenta w zakładzie psychiatrycznym. Co więcej, biegły wcześniej wypowiadał się również w sprawie osoby, której dotyczył niniejszy wniosek i poparł przymusową jej hospitalizację. W takiej sytuacji, Sąd Najwyższy stwierdził, iż zachodzi przypadek wyłączenia biegłego z urzędu, także nawet niezgłoszenie wniosku o jego wyłączenie wcześniej – w postępowaniu przed niższymi instancjami – nie ma znaczenia, gdyż biegły ten wyłączony jest z mocy ustawy i takiemu wyłączeniu podlega z urzędu, na każdym etapie postępowania. 

 

Więcej informacji

Więcej informacji możecie Państwo otrzymać w naszej Kancelarii. Zapraszamy do kontaktu bezpośredniego lub telefonicznego pod numerem: +48 882 120 775 celem umówienia wizyty lub porady on-line. Nasz zespół prawników chętnie odpowie Państwu na wszystkie pytania.

 

Źródła: 

  1. Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 Nr 43, poz. 296 t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1575. 
  1. Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 10 listopada 2020 r., II CSK 207/20. 

 

Autor: Barbara Borucka