Rodzic przepisał cały majątek na jedno dziecko. Czy pozostałym nadal należy się zachowek?

Oto zaktualizowana treść wpisu o zachowku, wzbogacona o odpowiednie słowa łączące (dlatego, jednak, w rezultacie, ponadto, co ważne, z tego względu), aby Yoast SEO zaliczył czytelność na zielono (powyżej 30%):

Wielu spadkobierców zastanawia się, jak w praktyce funkcjonuje zachowek po darowiźnie za życia. Przede wszystkim przekazanie majątku jednemu dziecku nie pozbawia pozostałych zstępnych ich praw finansowych. Obowiązujące przepisy chronią bowiem najbliższych członków rodziny przed całkowitym pominięciem. Wiele osób błędnie uważa, że darowizna dokonana lata temu całkowicie znika z późniejszych rozliczeń, jednak to powszechny mit w sprawach spadkowych. Zgodnie z art. 993 Kodeksu cywilnego darowizny zawsze dolicza się do substratu zachowku. Co więcej, darowizny na rzecz bezpośrednich spadkobierców zalicza się bez względu na czas ich dokonania.

Przykładowo, ojciec podarował synowi mieszkanie o wartości 500 000 złotych piętnaście lat przed śmiercią, natomiast drugiemu dziecku nie zostawił żadnego majątku. W rezultacie pominięty syn ma pełne prawo żądać zapłaty odpowiedniej sumy od brata. W związku z tym sam fakt przekazania nieruchomości za życia nie chroni obdarowanego przed koniecznością spłaty rodzeństwa.

Jak obliczyć zachowek po darowiźnie majątku?

Podstawą wszelkich wyliczeń jest tak zwany substrat zachowku. Wartość ta powstaje z połączenia czystej wartości spadku oraz doliczanych darowizn. Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego uprawnionemu z reguły należy się połowa udziału spadkowego. Jednakże osoby trwale niezdolne do pracy otrzymują dwie trzecie tego udziału. Ponadto dzieci małoletnie także mają prawo do dwóch trzecich wartości udziału.

Należy pamiętać, że wartość darowizny ustala się według stanu z dnia jej dokonania, lecz według cen z chwili orzekania o zachowku. Załóżmy zatem, że zmarły zostawił dwoje dzieci i majątek o wartości 600 000 złotych pochodzący wyłącznie z darowizny. W takiej sytuacji ustawowy udział każdego dziecka wynosi połowę, czyli 300 000 złotych. W konsekwencji wysokość zachowku dla pełnoletniego dziecka stanowi połowę tej kwoty, dlatego pominięte dziecko otrzymuje roszczenie o kwotę 150 000 złotych.

Terminy i przedawnienie roszczeń o zachowek

W sprawach spadkowych czas odgrywa kluczową rolę. Zgodnie z art. 1007 § 1 Kodeksu cywilnego roszczenie o zachowek przedawnia się bowiem z upływem 5 lat. Warto podkreślić, że termin ten liczy się od dnia ogłoszenia testamentu lub otwarcia spadku. Dlatego zaniechanie działań w pięcioletnim terminie powoduje bezpowrotną utratę praw. W takim wypadku obdarowany z pewnością podniesie zarzut przedawnienia, a sąd oddali pozew.

Dla przykładu, spadkodawca zmarł 10 maja 2018 roku i nie zostawił testamentu. Uprawniony wystąpił z pozwem o zachowek dopiero 12 czerwca 2023 roku, w związku z czym przekroczenie terminu 5 lat doprowadziło do przegrania sprawy w sądzie. Z tego względu brak szybkiej reakcji w ustawowym terminie oznacza definitywną utratę należnych pieniędzy.

Co zrobić, gdy obdarowane dziecko nie chce wypłacić pieniędzy?

Zgodnie z art. 1000 Kodeksu cywilnego obdarowany ponosi bezpośrednią odpowiedzialność za zapłatę zachowku. Jednak dochodzenie roszczeń warto zawsze rozpocząć od polubownego, przedsądowego wezwania do zapłaty. W takim piśmie wyznacza się zazwyczaj termin 14 dni na dobrowolne rozliczenie.

Brak wpłaty w tym czasie otwiera oczywiście drogę do postępowania sądowego. Co istotne, koszt wpisu sądowego wynosi 5 procent wartości przedmiotu sporu, dlatego przy roszczeniu o kwotę 100 000 złotych opłata wynosi 5000 złotych. W rezultacie prawidłowe wyliczenie roszczeń jest kluczowe, szczególnie gdy w grę wchodzi zachowek po darowiźnie nieruchomości lub innych cennych składników majątku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy darowizna dokonana dawniej niż 10 lat temu wlicza się do zachowku?

Tak, ponieważ zgodnie z art. 994 § 1 Kodeksu cywilnego limit 10 lat nie dotyczy bezpośrednich spadkobierców. Darowizny przekazane dzieciom lub małżonkowi wlicza się do wartości spadku bez względu na datę ich dokonania. Jeśli zatem rodzic przekazał mieszkanie jednemu dziecku 15 lat temu, drugie dziecko nadal ma pełne prawo do spłaty. Warto dodać, że zasada wyłączenia po 10 latach stosuje się wyłącznie do osób trzecich spoza kręgu spadkobierców.

Ile wynosi czas na zgłoszenie roszczenia o zachowek?

Zgodnie z art. 1007 § 1 Kodeksu cywilnego termin przedawnienia wynosi dokładnie 5 lat. Ponadto czas ten liczy się od dnia ogłoszenia testamentu lub od otwarcia spadku przy dziedziczeniu ustawowym. Po upływie tego okresu osoba obdarowana może skutecznie odmówić zapłaty, dlatego wniesienie pozwu po terminie skutkuje oddaleniem powództwa.

Jaka jest opłata sądowa od pozwu o zachowek?

Opłata stosunkowa od pozwu wynosi standardowo 5 procent wartości przedmiotu sporu. W związku z tym w przypadku roszczenia o kwotę 100 000 złotych opłata wynosi 5000 złotych. Niemniej jednak w sprawach o mniejsze kwoty stosuje się opłaty stałe określone w ustawie. Dodatkowo powód może ubiegać się o zwolnienie z kosztów sądowych, jeżeli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej.